Fundacja Naukowa im. Floriana Znanieckiego

Etyka badań jakościowych: zarządzanie projektem badawczym od strony regulacji i dylematów etycznych

Prowadzący

Dr Łukasz Rogowski – adiunkt na Wydziale Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Do jego zainteresowań naukowych należą przede wszystkim: metodologia i etyka badań jakościowych, socjologia wizualna, socjologia internetu i nowych mediów, socjologia mobilności. Od 2017 r. pełni funkcję komisarza etycznego w międzynarodowym projekcie badawczym „RurAction. Social Entrepreneurship in Structurally Weak Rural Regions: Analysing Innovative Troubleshooters in Action”, finansowanym przez Unię Europejską w ramach programu Horyzont 2020 (MSCA-ITN-ETN). Aktualnie prowadzi także badania w polsko-niemieckim projekcie badawczym „De-Re-Bord. Socio-spatial transformations in German-Polish interstices. Practices of debordering and rebordering”, realizowanym w programie NCN-DFG Beethoven 2.

Wybrane publikacje

• Ł. Rogowski (2019), „Etyka zarządzania wizualnością: tworzenie i funkcjonowanie wizualnych baz danych”, [w:] „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1 (LXIII), s. 25-41.

• Ł. Rogowski (2019), „Etyczne dylematy badań biograficznych z wykorzystaniem fotografii: perspektywa badaczy i badanych”, [w:] „Przegląd Socjologii Jakościowej”, Tom XV, Numer 2, s. 58-74.

• Ł. Rogowski (2018), „Społeczna percepcja szans i zagrożeń korzystania z nowych technologii komunikacyjnych”, [w:] „Kultura i Edukacja”, Numer 1 (119), s. 177-193.

• Ł. Rogowski (2018), „Mobilność jako potencjalność. Sposoby rozumienia mobilności z perspektywy nowych technologii i paradygmatu mobilności”, [w:] „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, Numer 2, s. 273-286.

• Ł. Rogowski (2016), „Funkcje zdjęć w wywiadach fotograficznych”, [w:] „Przegląd Socjologii Jakościowej”, Tom XII, Numer 4, s. 78-99.

• Ł. Rogowski (2016), „Wideozwiedzanie. Badania miasta w perspektywie mobilności”, [w:] „Kultura i społeczeństwo”, Tom LX, nr 2, s. 123-144.

Warsztaty

Warsztaty mają na celu przedstawienie kluczowych zagadnień dotyczących etyki współczesnych badań jakościowych. Są one coraz częściej ważnym wymiarem oceny składanych propozycji grantowych. Uczestnicy zapoznają się z pojęciami i zagadnieniami etycznymi, które są istotne przy tworzeniu propozycji grantowych i planowaniu procesu badawczego. Poznają również zasady zarządzania dylematami etycznymi na etapie realizacji badań, rozpowszechniania wyników oraz archiwizowania i wtórnego wykorzystywania danych.

Warsztaty zaprezentuję etykę badań jakościowych bardziej w perspektywie tzw. modelu refleksyjności, niż modelu proceduralnego. Oznacza to, że w mniejszym stopniu nawiązywać będą do kodeksów etycznych i innych regulacji formalnych. Przedstawią natomiast etykę raczej jako proces społeczny i element (auto)refleksyjności badacza, związanej z namysłem nad wpływem procesu badawczego na wszystkie podmioty weń zaangażowane.

Warsztaty omówią etykę badawczą na przykładach sytuacji i rozwiązań zastosowanych w projektach badawczych, w których uczestniczył prowadzący. Będą to zarówno projekty krajowe, jak i międzynarodowe, w tym te, które dotyczą regulacji etycznych obowiązujących w programach badawczych Unii Europejskiej Horyzont 2020.

Ramowy program

1. Współczesny status etyki badań jakościowych

1.1. Społeczno-kulturowe przyczyny zainteresowania etyką badawczą

1.2. Badania jakościowe jako projekt moralny (Denzin, Lincoln 2005)

1.3. Kulturowe podstawy etyki badawczej

1.4. Problem zachodniocentryzmu regulacji etycznych

2. Etyka proceduralna: podstawowe zagadnienia kodeksów etyki badawczej

3. Świadoma zgoda (informed consent) jako proces i element projektu badawczego

3.1. Pozyskiwanie zgody, zgoda pisemna i ustna

3.2. Tworzenie formularzy świadomej zgody

3.3. Pozyskiwanie zgody trzeciej strony (third party consent)

3.4. Mediatorzy etyczni w badaniach jakościowych

4. Anonimowość i poufność w badaniach jakościowych

4.1. Anonimizacja a pytanie o przydatność i użyteczność danych jakościowych

4.2. Zakres anonimizacji i problem społecznej widzialności uczestników badań

5. Etyka prezentowania, komunikowania i rozpowszechniania wyników badań

5.1. Różnice pomiędzy komunikowaniem (communication) a rozpowszechnianiem (dissemination) wyników badań

5.2. Dobre praktyki rozpowszechniania wyników (Mitchell 2011)

5.3. Działania artystyczne w rozpowszechnianiu wyników badań (Bartlett 2015)

5.4. Integralność kontekstowa (contextual integrity; Nissenbaum 2010) jako element etyki badawczej

5.5. Idea etnografii publicznej jako model realizowania badań jakościowych (Franzen 2013)

6. Etyczne aspekty archiwizowania i baz danych jakościowych: na przykładzie programu Open Research Data w projektach badawczych Unii Europejskiej Horyzont 2020

6.1. Dissemination Plan

6.2. Data Management Plan

6.3. Idea FAIR Data

6.4. Zagadnienie otwartego dostępu (open access)

6.5. Depozytoria danych według modelu ARRR

7. Wybrane zagadnienia etyczne w badaniach jakościowych

7.1. Relacje pomiędzy sferą prywatną i publiczną

7.2. Tabloidyzowanie wyników

7.3. Przeestetyzowanie wyników

7.4. Intymność i emocjonalność jako aspekty zbierania danych

8. Usytuowana etyka badawcza

8.1. Wyobraźnia moralna badacza jakościowego (Kiragu, Warrington 2012)

8.2. Wymiary odpowiedzialności badacza za proces badawczy (Bishop 2005)

8.3. Refleksyjny model etyki badawczej jako element kompetencji badacza jakościowego

Efekty uczestnictwa

Warsztat skierowany jest do osób, które realizują lub planują realizować własne badania jakościowe. Uczestnicy zdobędą wiedzę pomocną w zarządzaniu projektami badawczymi od strony zagadnień etycznych – zarówno z punktu widzenia odpowiedzialności za wszystkie podmioty uczestniczące w badaniach, jak i z perspektywy wymagań formalnych dotyczących etyki badań. Odbędzie się to poprzez prezentację konkretnych rozwiązań stosowanych w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych. Uczestnicy będą również mieli możliwość skonsultowania dylematów etycznych, które pojawiły się w trakcie przygotowania bądź realizacji własnych projektów badawczych. W rezultacie, dzięki udziale w warsztatach, zdobędą wiedzę pomocną przy tworzeniu założeń i procedur etycznych dla własnych badań, co coraz częściej staje się istotnym elementem ewaluacji składanych propozycji grantowych.

Więcej

Lista warsztatów